Często powtarzające się chrapanie u dziecka jest powodem do niepokoju – dziecko, które chrapnie ma prawdopodobnie sen o bardzo złej jakości, który wpływa negatywnie na jego funkcjonowanie w ciągu dnia, pogarszając jego rozwój. Natomiast sporadyczne chrapanie, zwłaszcza w sezonie pylenia (czy podczas pobytu w miejscu, gdzie alergia może się nasilać) lub podczas infekcji – nie jest powodem do niepokoju. Powinno ono jednak ustąpić po wyeliminowaniu czynnika drażniącego.

Przyczyny chrapania u dziecka

Powodów, dla których dziecko chrapie, jest bardzo dużo. W zależności od przyczyny chrapanie może pojawiać się okresowo lub występować przewlekle. Do najczęściej występujących zaliczamy:

• przeziębienie i infekcje górnych dróg oddechowych. Sprawiają one, że w wyniku kataru, zapalenia gardła lub zatok, drogi oddechowe dziecka są zablokowane, a w efekcie dochodzi do chrapania;
• alergia – zatkany nos i trudności w oddychaniu, obrzęk śluzówki – powoduje to chrapanie;
• przerost migdałków – zwłaszcza w nocy jest on słyszalny właśnie poprzez chrapanie. W ciągu dnia dziecko z przerośniętymi migdałkami może oddychać ustami, mieć ciągle niedomknięte usta, a także – z powodu niedotlenienia, być ciągle zmęczone;
• budowa anatomiczna nosa lub gardła, czyli wrodzone wady anatomiczne, takie jak skrzywiona przegroda nosowa, co utrudnia oddychanie nosem i prowadzi do chrapania;
• otyłość – nadwaga wpływa na drogi oddechowe poprzez gromadzącą się tkankę tłuszczową, która uciska szyję i może to powodować chrapanie;
• bezdech senny – występuje w nocy, podczas snu i powoduje on, że dziecko przestaje oddychać na krótki okres czasu. Może to prowadzić do chrapania, ale też do innych problemów zdrowotnych;
• wiotkość krtani (laryngomalacja) – jest to dolegliwość charakterystyczna dla okresu noworodkowego i niemowlęcego, powstająca na skutek niedojrzałości elementów chrzęstnych krtani. Wiotkość krtani objawia się występowaniem świstu krtaniowego, który nasila się w pozycji leżącej na plecach na skutek utrudnionego przepływu powietrza przez krtań. W nocy pojawić się może chrapanie. Symptomy te zazwyczaj ustępują samoistnie po ukończeniu przez dziecko 2. roku życia, jednak diagnozę powinien postawić lekarz.

Wymieniona wyżej otyłość u dzieci jest bardzo ważnym problemem, bardzo często bagatelizowanym przez dorosłych. Tymczasem zwiększenie ilości tłuszczu w okolicach szyi i gardła może wywoływać ucisk na drogi oddechowe i tym samym chrapanie. Węższe drogi oddechowe mogą także przyczyniać się do zmiany w sposobie oddychania, zwłaszcza podczas snu. Nadwaga i otyłość powodować mogą także opadanie języka i podniebienia miękkiego w czasie snu, co zmienia kształt dróg oddechowych i prowadzi  do ich zwężenia, co z kolei utrudnia oddychanie i powoduje wibracje, które dają efekt chrapania. Otyłość prowadzi także do występowania bezdechu sennego.

Bezdech senny u dzieci również może być przyczyną chrapania u dzieci, choć u najmłodszych jest on zdecydowanie rzadziej występującą dolegliwością niż u osób dorosłych. U dzieci bezdech senny występuje na ogół na skutek nadwagi, przerostu migdałków lub wad anatomicznych. Nawet jeśli bezdech senny nie powoduje chrapania, to dziecko może wybudzać się w nocy, w ciągu dnia być ospałe i zdekoncentrowane, wyraźne zmęczone. Rodzic powinien zwracać uwagę na wszelkie zmiany w zachowaniu dziecka, ponieważ mogą one sugerować różnego rodzaju problemy zdrowotne, takie jak zaburzenia oddychania nocą.

Bardzo często za chrapanie odpowiada przerost trzeciego migdałka, niewidocznego w badaniu gardła przez pediatrę – trzeci migdał znajduje się w nosogardle i uwidocznić go może jedynie fibreoskopia (czyli wprowadzenie sondy z kamerą przez nos – zabieg jest szybki, bezbolesny i wykonywany bez znieczulenia). W przypadku infekcji powiększeniu mogą ulec również migdałki znajdujące się w gardle – czasami laryngolog może zadecydować o konieczności ich podcięcia, aby zwiększyć komfort oddychania dziecka.

Co robić, jeśli dziecko chrapie?

Jeśli chrapanie występuje regularnie, jest głośne i wyraźnie przewlekłe – należy skonsultować się z pediatrą i rozpocząć diagnostykę. Jak informowaliśmy wyżej, przyczyn chrapania jest bardzo dużo, a w większości wymagają one leczenia.

Samo chrapanie nie jest chorobą, a jedynie objawem nieprawidłowości! W przypadku problemów z przerostem migdałków należy udać się do otolaryngologa i wykonać niezbędną diagnostykę, obejmującą badanie videofiberoskopem. Na tej podstawie podejmowane są dalsze decyzje, w tym decyzja o operacyjnym usunięciu przerośniętego migdałka lub migdałków.

Dlaczego chrapanie u dziecka wymaga leczenia?

Chrapanie u dziecka nie jest fizjologiczne, a wynika z problemów i nieleczone może prowadzić do ich pogłębienia się. Przede wszystkim chrapanie:

• zakłóca sen i powoduje jego gorszą jakość. Powierzchowny sen, przerywany, nie jest dla organizmu regeneracyjny, nie obejmuje wszystkich prawidłowych faz snu i nie pozwala dziecku na prawidłowy wypoczynek. Brak dobrej jakości snu przekłada się na problemy z koncentracją w ciągu dnia, trudności w zapamiętywaniu, powoduje drażliwość i irytacje u dziecka, a także wpływa na pogorszenie odporności organizmu;
• bezdech senny jest szczególnie groźnym powikłaniem, a chrapanie jest jego częstym objawem lub mu towarzyszy. Okresowe przerwy w oddychaniu prowadzą do niedotlenienia mózgu, a to z kolei może przekładać się nawet na opóźnienia w rozwoju dziecka, chroniczne zmęczenie, duże problemy z koncentracją i nauką, a w przyszłości zwiększa ryzyko problemów sercowo-naczyniowych;
• problemy z układem oddechowym mogą pogłębiać się, zwiększone jest ryzyko wystąpienia infekcji, a błędne koło zamyka się – należy tu podkreślić, że powiększone migdałki mogą wywoływać częstsze infekcje, zwłaszcza zapalenie zatok, gardła czy uszu, mogą też pogarszać słuch lub powodować problemy ze słuchem w przyszłości. Przerost migdałków wymaga odpowiedniego leczenia;
• problemy z rozwojem mogą pojawić się u dzieci, które nie dostarczają do mózgu odpowiedniej ilości tlenu podczas snu – wtedy opóźnieniu może ulec ich rozwój intelektualny i fizyczny (zaburzenia motoryczne).

Leczenie chrapania u dziecka

Leczenie chrapania uzależnione jest od przyczyny i może obejmować:

• redukcję nadwagi lub otyłości – zmianę stylu życia, w tym wdrożenie odpowiedniej diety, aktywności dopasowanej do wieku dziecka, może obejmować pomoc dietetyka i pediatry, ponieważ dieta u dziecka musi jednocześnie dostarczać mu wszystkich składników niezbędnych do życia. Z całą pewnością z diety można wyeliminować cukier, ciasta i ciasteczka oraz słodkie napoje;
• leczenie alergii, jeśli jest ona przyczyną przewlekłego nieżytu nosa;
• usunięcie trzeciego migdałka, podcięcie przerośniętych migdałków, usunięcie polipów, poprawa struktury przegrody nosowej – czyli leczenie chirurgiczne;
• terapie wspomagające oddychanie, z których można korzystać w przypadku występowania ciężkich zaburzeń snu spowodowanych chrapaniem czy bezdechem sennym.

Czy chrapanie może być naturalne u dziecka?

W sytuacji, kiedy dziecko przechodzi infekcję górnych dróg oddechowych z katarem, może pojawić się chrapanie. Jest ono sygnałem dla rodzica, że dziecku należy pomóc w udrożnieniu nosa, aby ułatwić mu oddychanie i umożliwić odpływ wydzieliny. Oczyszczanie nosa u dziecka jest szczególnie ważne, ponieważ zalegająca wydzielina może spowodować infekcję uszu lub spływać do drzewa oskrzelowego i powodować kaszel oraz zapalenie oskrzeli. Aby udrażniać nos dziecka należy regularnie płukać go roztworem soli fizjologicznej lub hipertonicznej, odciągać wydzielinę specjalnym aspiratorem lub gruszką, zachęcać dziecko do dmuchania – u młodszych dzieci bardzo dobrym rozwiązaniem jest stosowanie aspiratora podłączonego do odkurzacza.